VII 16 – Jak Helena trafi┼éa do Helu (o topoli i nie tylko)

Pami─Ötam, ┼╝e w Helu by┼éo kiedy┼Ť sporo wielkich topoli czarnych. To pot─Ö┼╝ne drzewo, kiedy┼Ť sadzone jako ozdobne – ale drewno ma lekkie, mi─Ökkie i ┼éamliwe i jest dzi┼Ť cz─Östo ┬áuwa┼╝ane za „┼Ťmieciowe” wi─Öc na og├│┼é traktowane bez wi─Ökszego szacunku. Przez lata obserwowa┼éem, jak znika┼éy w Helu kolejne topole.

Kiedy┼Ť, na topol─Ö rosn─ůc─ů przy ul. Wiejskiej przed le┼Ťnicz├│wk─ů wdrapa┼é si─Ö kot. Siedzia┼é tam tak d┼éugo i rozpacza┼é, ┼╝e w ko┼äcu pod drzewo zjecha┼éa ekipa ratunkowa helskiej Ochotniczej Stra┼╝y Po┼╝arnej. Wyci─ůgni─Öto drabin─Ö i stra┼╝ak dopingowany przez licznych widz├│w wspi─ů┼é si─Ö na ni─ů i usi┼éowa┼é dosi─Ögn─ů─ç kota. Kot jednak nie dawa┼é si─Ö z┼éapa─ç, odsuwa┼é si─Ö coraz wy┼╝ej i dalej i w ko┼äcu zap─Ödzony w sytuacj─Ö bez wyj┼Ťcia rzuci┼é si─Ö nagle z ga┼é─Özi na ga┼é─ů┼║ w d├│┼é i bez szwanku uciek┼é gdzie┼Ť mi─Ödzy domy – przy aplauzie wiwatuj─ůcego t┼éumu. Po tej topoli (chyba tam by┼éy nawet dwie?) nie zosta┼é nawet ┼Ťlad, drzewa ┼Ťci─Öto kawa┼éek po kawa┼éku, by nie uszkodzi┼éy okolicznych domostw i tylko stali mieszka┼äcy jeszcze je pami─Ötaj─ů.

Rz─ůd topoli r├│s┼é przy domkach kempingowych ko┼éo Domu Rybaka. Kiedy┼Ť w nocy w ┼Ťrodku sezonu ┬ázbudzi┼éo nas stukanie do drzwi – wstawajcie! – pali si─Ö! ┬áWszyscy wylegli┼Ťmy na taras z kt├│rego by┼éo wida─ç pot─Ö┼╝ne p┼éomienie trawi─ůce domki kempingowe i osmalaj─ůce rosn─ůce obok topole. W┼Ťr├│d naszych obserwator├│w pojawi┼éa si─Ö nagle pani z konewk─ů w r─Öku. Zaniepokojony s─ůsiad spyta┼é – czy ma zamiar „tym” gasi─ç po┼╝ar – ale okaza┼éo si─Ö ┼╝e korzystaj─ůc z nieprzewidzianej pobudki podlewa┼éa tylko donice z ro┼Ťlinami na tarasie.

Spalone domki sta┼éy do┼Ť─ç d┼éugo u st├│p nadpalonych top├│l – po czym znikn─Ö┼éo najpierw pogorzelisko a potem tak┼╝e i wszystkie topole po koleiÔÇŽ.

 

Przy helskim „rondzie” na rogu ulicy Wiejskiej i Ba┼étyckiej osta┼éy si─Ö dwie wielkie stare topole. Sta┼éy samotnie przez wiele lat lecz jedn─ů z nich pewnego roku pokona┼é sztorm. Z pozostawionego do┼éu pnia rze┼║biarz, pan Roman Kwiatkowski wyczarowa┼é nastrojow─ů scenk─Ö rodzajow─ů – ┼é├│dk─Ö z rybakami wybieraj─ůcymi sieci.

Osta┼éa si─Ö do dzi┼Ť jedyna pot─Ö┼╝na topola rosn─ůca na skraju┬á ronda. ┬áCho─ç na og├│┼é ocenia si─Ö ┼╝e topole czarne do┼╝ywaj─ů 150 lat – to wiek tej, specjali┼Ťci oceniaj─ů na 200 lat! Ta topola zosta┼éa ustanowiona POMNIKIEM PRZYRODY przez Wojew├│dzk─ů Rad─Ö Narodow─ů w┬áGda┼äsku ÔÇô Wydzia┼é Rolnictwa i┬áLe┼Ťnictwa ┬áorzeczeniem Nr┬á323┬áz┬á16 pa┼║dziernika 1973┬ároku,

Tego roku, gdy to drzewo kie┼ékowa┼éo, w okolicach Pucka urodzi┼é si─Ö Florian Ceynowa lekarz po uniwersytecie w Kr├│lewcu, znany przede wszystkim jako kaszubski dzia┼éacz spo┼éeczny i narodowy, publicysta i pisarz. ┬áW tym tak┼╝e roku urodzili si─Ö ┬áTadeusz Ko┼Ťciuszko i Maria Walewska. Hel by┼é w tych czasach pruskim miasteczkiem zamieszka┼éym przez ┬ániemieckoj─Özycznych protestant├│w. Napoleon Bonaparte od dw├│ch lat by┼é ju┼╝ zes┼éany na Wysp─Ö ┼Üwi─Ötej Heleny a w Prusach trzyma┼é w┼éadz─Ö kr├│l Fryderyk Wilhelm III.

Helska topola ros┼éa i ros┼éa towarzysz─ůc politycznym zmianom i licznym wojnom. Z czasem Hel sta┼é si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů Polski i na p├│┼éwyspie usadowi┼éa si─Ö Marynarka Wojenna odrodzonej po 150 latach zabor├│w Rzeczpospolitej Polskiej. Baz─Ö floty utworzono tu w du┼╝ej mierze dzi─Öki uporowi i sile przekonywania szefa S┼éu┼╝by Artylerii i Uzbrojenia MW – Heliodora Laskowskiego. Laskowski doprowadzi┼é do zakupienia w szwedzkiej firmie BOFORS czterech dzia┼é kalibru 152,4 mm dla najpot─Ö┼╝niejszej polskiej baterii sytuowanej na ko┼äcu helskiego cypla. Gdy dzia┼éa montowano ju┼╝ na helskim cyplu – schorowany komandor podporucznik Laskowski zmar┼é. Powstaj─ůc─ů bateri─Ö nazwano jego imieniem.

Pod koniec 1938 dow├│dc─ů tej baterii mianowano kapitana Zbigniewa Przybyszewskiego m┼éodego, wyr├│┼╝niaj─ůcego si─Ö oficera artylerii, od trzech lat ┼╝onatego z Helen─ů Powa┼╝e, siostr─ů kolegi ze Szko┼éy Podchor─ů┼╝ych.

Helena Przybyszewska rozpocz─Ö┼éa pisanie dziennika. W jednym z ostatnich przed wojn─ů zapis├│w Helena odnotowa┼éa:
ÔÇ×Szcz─Ö┼Ťliwe lato 1939 roku na Helu! Wymarzona pogoda, gor─ůcy piasek i ciep┼ée, rozs┼éonecznione morze. Pla┼╝a tu┼╝ przed domemÔÇŽ.ÔÇŁ┬á┬á
Zaraz potem musia┼éa pilnie ewakuowa─ç si─Ö z c├│reczk─ů do Gdyni – w ka┼╝dej chwili oczekiwano wojnyÔÇŽ

W czasie kampanii wrze┼Ťniowej 1939 r. ┬áZbigniew Przybyszewski potwierdzi┼é s┼éuszno┼Ť─ç za┼éo┼╝e┼ä Heliodora Laskowskiego, utrzymuj─ůc strza┼éami swoich czterech dzia┼é ca┼é─ů pot─Ö┼╝n─ů flot─Ö niemieck─ů w odleg┼éo┼Ťci uniemo┼╝liwiaj─ůcej desant. Bateria Laskowskiego po 32 dniach skutecznej obrony zas┼éu┼╝y┼éa na miano najcenniejszego polskiego zabytku militarnego. Zbigniew Przybyszewski zosta┼é uwi─Öziony w niemieckim oflagu, a jego ┼╝ona Helena czekaj─ůc z trzyletni─ů c├│reczk─ů na koniec wojny i powr├│t m─Ö┼╝a uwiecznia┼éa codzienne dni w pami─Ötniku.

W ko┼äcu nadesz┼éo wyzwolenie od niemieckich okrucie┼ästw i Przybyszewski wr├│ci┼é do Ojczyzny i do ukochanej Heleny. Zosta┼é odznaczony Krzy┼╝em Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari, szybko awansowa┼é w odradzaj─ůcej si─Ö Marynarce Wojennej, powierzano mu coraz wy┼╝sze stanowiska, wystawiano ┼Ťwietne opinieÔÇŽ

W 1950 r. zosta┼é nagle zaaresztowany przez Informacj─Ö Wojskow─ů – czyli wojskow─ů bezpiek─Ö. Heleny nie powiadomiono nawet o fakcie aresztowania, dowiedzia┼éa si─Ö o tym dopiero po d┼éu┼╝szym czasie niepewno┼Ťci i strachu. Po dw├│ch latach nieustannych przes┼éucha┼ä, tortur i bezprawnym procesie kapturowym wydano na niego wyrok ┼Ťmierci. Przez ca┼éy ten okres Helena dosta┼éa z wi─Özienia jeden jedyny list od m─Ö┼╝a – zezwolono na jego wys┼éanie dopiero po zako┼äczeniu okrutnego, dwuletniego „┼Ťledztwa”. Helena i jej c├│rka na wie┼Ť─ç o wyroku napisa┼éy do Bieruta listy b┼éagaj─ůce o ┼éask─Ö do m─Ö┼╝a i ojca. Na pr├│┼╝no – Przybyszewski by┼é zbyt hardym oficerem ceni─ůcym sobie honor ponad wszystko i dla komunist├│w nie rokowa┼é nadziei na skuteczne poddanie si─Ö stalinowskiej indoktrynacji.

16 grudnia 1952 roku komandor porucznik Zbigniew Przybyszewski zosta┼é zamordowany w piwnicy wi─Özienia strza┼éem w ty┼é g┼éowy. Helena pozosta┼éa z ma┼éoletnia c├│reczk─ů, wysiedlono j─ů z wybrze┼╝a, pozbawiono pracy, jej znajomi bali si─Ö utrzymywa─ç z ni─ů kontakty. Do ko┼äca jej ┼╝ycia w 1992 r, mimo formalnej rehabilitacji Przybyszewskiego w 1956 r., nie poinformowano jej ┬á┬ágdzie spoczywaj─ů szcz─ůtki jej m─Ö┼╝a, przez lata ┼éudzi┼éa sie nawet – czy wyrok zosta┼é na prawd─Ö wykonanyÔÇŽ

Dopiero w 2014 r. zidentyfikowano szcz─ůtki Zbigniewa Przybyszewskiego awansowanego po┼Ťmiertnie na stopie┼ä komandora. W 2017 roku zaplanowano na oksywskim cmentarzu Jego pogrzeb, wraz z zamordowanymi wraz z nim komandorami Mieszkowskim i Staniewiczem. Mam jednak powa┼╝ne obawy co do dotrzymania tego terminu – gdy┼╝ ┼╝adne prace na cmentarzu dotychczas (16 lipca 2017 r.) nie ruszy┼éy.

No ale wr├│─çmy do helskiej ocala┼éej, wspania┼éej topoli, rosn─ůcej w najpi─Ökniejszym zak─ůtku Polski. Obecnie ┬áma ona obw├│d 4,05 m a wysoko┼Ť─ç 30 m.

Rada miasta Helu podj─Ö┼éa dnia 25 maja 2017 r. uchwa┼é─Ö┬áNr XXIX/169/17 kt├│ra nada┼éa tej ┬átopoli – helskiemu pomnikowi przyrody imi─Ö „HELENA”. Ta nazwa upami─Ötnia posta─ç ┼╝ony naszego bohatera – Zbigniewa Przybyszewskiego, a tak┼╝e podkre┼Ťla to┼╝samo┼Ť─ç miejsca w kt├│rym ro┼Ťnie – Helu.

Nasza topola g├│ruje nad domami, g├│ruje nad szlakiem wiod─ůcym na Cypel patrzy na wszystko z g├│ry, jak wiekowa kr├│lowa otaczaj─ůcego j─ů krajobrazu. Atakowana nieustannie przez ┼╝ywio┼éy wyci─ůga do nieba suchy konar, jakby r─Ök─Ö wo┼éaj─ůc─ů o sprawiedliwo┼Ť─çÔÇŽ

Dzi─Öki wielkiej mobilizacji internaut├│w organizowanej przez Urz─ůd Miasta – topola Helena g┼éosami 867 os├│b zdoby┼éa w powszechnym g┼éosowaniu tytu┼é „Drzewa roku 2017”.

Pod koniec XVIII wieku Francja uczyni┼éa z topoli symbol wolno┼Ťci, r├│wno┼Ťci,┬á braterstwa, rozumu. Niech wi─Öc topola „HELENA” stanie si─Ö symbolem takich w┼éa┼Ťnie warto┼Ťci dla naszej spo┼éeczno┼Ťci helskiej.

p.s.
w ko┼äcu sierpnia 2-17 r. Urz─ůd Miasta umie┼Ťci┼é przy┬átopoli tabliczk─Ö informacyjn─ů:

Topola Helena

 

 

 

Autor

valle

http://hela.com.pl/rodzina/o_sobie.htm

Dodaj komentarz

Tw├│j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt├│rych wype┼énienie jest wymagane, s─ů oznaczone symbolem *